Ekonomia

Kontzertu Ekonomikoa Euskadiko sistema ekonomiko eta fiskala da, hala ere, ez da modelo berezia duen erkidego bakarra, izan ere, Nafarroan antzeko sistema dago eta Kanariar Irletan ere gainontzeko erkidegoekin alderatuz ezberdina den Erregimen Ekonomiko eta Fiskala dauka.

Sistema honek, eztabaida handia sortu du erkidegoek aldundien zerga-ordainketak kaltetu egingo zituela uste baitzuten, batez ere, 1993an "opor fiskalak" zeritzotenak onartu ondoren. Opor fiskal horien arabera, Euskadiko hainbat enpresei laguntzak eman zizkieten eta hainbat erkidegok helegiteak aurkeztu zituzten neurrion kontra.

Zer da euskal kontzertua?

Foruetan jatorria duen sistema bat da, Konstituzioan eta Gernikako Estatutuan bilduta dago eta Euskadiren eta Estatuaren arteko harreman fiskalak biltzeaz gain, erkidegoei zergen alorrean arautegi gaitasuna ematen die.

Noiz sortzen da euskal Kontzertu ekonomikoa?

Lehen euskal Kontzertua 1878koa da eta 1937. urtera arte bost ezberdin egon ziren. 1981ean Legebiltzarrak aro berri honetako lehen Kontzertua onartu zuen, eta 2002. urtean egin zuten azkenekoa, nahiz eta hainbat aldaketa egin diren.

Zergatik jaiotzen da Euskal Kontzertua?

Kontzertuaren historia 1876ko Foruen Abolizioaren legearekin batera iritsi zen eta 1878. urteko otsailaren 28an ageri da lehendabiziko idatzizko testua.

1937ko ekainaren 23an Francok Bizkaia eta Gipuzkoa "erregimenari traizioa egin zioten herrialde" izendatu zituen guda dekretua sinatu zuen eta kontzertu ekonomikoa indargabetu egin zituen.

Arabak, ordea, bere erregimenari eutsi egin zion ez baitzien babesik eman indar errepublikarrei. Hala ere, 1976ko urriaren 30ean erret dekretu batek Frankoren eskubidea baliogabetu egin zuen.

1981eko maiatzaren 13an Legebiltzarrak Estatuaren eta Euskadirn arteko Kontzertu Ekonomikoa onartu zuen eta besteak bestea, Estatuaren eta aldundien lurraldearen arteko zerga harremanak zehazten zituen.

Kontzertua 2002. urtean eraberritzen duten lehendabizikoz eta mugagabea eta kupoaren gaurkotze automatikoa dira ematen diren berrikuntza nagusiak.

Bada, hiru aldundiek daukate zergak zehazteko araudia osatzeko gaitasuna eta berauek kudeatu eta biltzeko eskumena. Gainera, Kontzertuak zehaztu egiten du noiz ezarri behar den euskal zerga araudia eta noiz amankomuna.

Nork biltzen ditu zergak Euskadin?

Aldundiak dira zerga guztiak biltzen dituztenak, PFEZ (Pertsona Fisikoen Errentzaren gaineko Zerga), Sozietaten gainekoa edota BEZa; eta gero Estatuari "kupoa" deritzotena ematen diote

Zer da kupoa?

Kupoa Euskadik Estatuko diru-kutxei ordaindu behar dien kontribuzioa da, modu horretan ordaindu egiten zaio Estatuari transferituta ez dauden eskuduntzen atala, hala nola, Defentsa, Kanpo Arazo edota Koroari dagozkion gastuak.

Kupoa inputazio adierazle baten arabera zehazten da. Azken ikuskapenean, adierazle hori erkidegoak onartuta ez dituen kargen %6,24ean kokatu zen eta 2007an 5.350 milioi euroko balioa izan zuen.

Zenbat da kupoarengatik ordaindu behar dena?

Euskadik Estatutari ordaindu beharreko kopuru likidoa 2007. urtean 1.565 milioi eurokoa izan zen.

Onartzen al dute gainontzeko erkidegoek Kontzertua?

Orokorrean bai, baina hala ere errezeloa eta inbidiak sortu ditu.

Eztabaida handiena 1993an piztu zen Jose Antonio Ardanza lehendakariak Euskadin sortzen ziren enpresa berriek lehen hamar urteetan sozietateen errenten gaineko zerga ez ordaintzeko akordioa Aldundiekin sinatu zuenean.

Zergatik egin nahi dute Kontzertuaren blindatzea?

Auzoko erkidegoek zergen inguruko araudiaren aurka hainbat helegite aurkitu dituzte eta horren aurrean, bertako erakundeek erabaki dute ohiko auzitegiek gai hau epaitu ez dezaten Konstituzio Auzitegia izatea eremu honetan erabakiak har ditzakeen bakarra.

Zer eskatzen du Kontzertua blindatzearen inguruan Legebiltzarrak egin duen lege proposamenak?

Auzitegi Konstituzionaleko lege organikoko hainbat artikulu eta Botere Judizialeko lege organikoa moldatzea, baita lege-mailako arauak dituzten zergak baldintzatzen dituzten foru neurriak ere.