Albisteak
Gizartea
Erredakzioa
2009/11/20
Munduko partikula azeleragailu handienak matxura izan zuen iaz. Gizakien historiako esperimentu zientifikorin handiena izango da.
Hadroi Talkagailu Handia (''LHC azeleragailu'' izenarekin ere ezaguna) larunbat goizeko lehen orduan jarriko dute martxan berriro CERN laborategi europarraren egoitzan, Genevan, duela urtebete matxura izan eta gero.
Partikula azeleragailu hau munduko handiena da eta iazko irailaren 10ean jaurti zuen bere lehen protoi sorta. Handik eta bederatzi egunera, baina, matxura izan zuen, eta harrezkero geldirik egon da.
Hainbat adituren arabera, gizadiaren historia osoko esperimentu zientifikorik handiena izango da.
"Jainkoaren partikula"ren bila
LHC azeleragailuaren erronka nagusietako bat ''Higgsen bosoia'' topatzea izango da. Zientzialariek uste dute partikulei masa ematen dien bosoia dela, eta hori dela-eta "Jainkoaren partikula" deitzen diote askok, baina oraingoz ez dute inoiz ikusi. Ez dakite seguru benetan existitzen den. Hipotesia baino ez da.
Baina hainbat esperimentu egin eta gero CERNek existitzen ez dela baieztatuko balu, Eredu Estandarra goitik behera aldatu beharko lukete eta Fisika liburuak zakarrontzira bota beharko lituzkete.
Dena dela, CERNeko zientzialariek uste dute Higgsen bosoia existitu existitzen dela, eta LHCk atzeman egingo duela. Hori bai, ez da 10 hilabete baino lehenago gertatuko, gutxienez.
Higgsen bosoia aurkitu ez ezik, masa zer den eta oinarrizko partikuletan zer dela eta den ezberdin ere argitu nahi dute ikerlariek.
Besteak beste, materiaren eta antimateriaren arteko oreka, materia iluna zer den, unibertsoan hiru dimentsio baino gehiago dauden eta partikula supersimetrikoak existitzen diren ere aztertuko dute.
Zirraragarriena ezustekoak, sorpresak, izango dira, espero ez duten zerbait topatuko dutela uste baitute.
Zer da LHC azeleragailua?
LHC azeleragailua 27 kilometro luzeko hodi biribila da eta Genevan (Suitza) lurperatuta dago, 50 eta 120 metro arteko sakoneran.
Egitura hain da handia, ezen azeleragailuan dauden detektagailuak katedralen tamainakoak baitira.
Azken finean, LHCk zera egingo du: Protoi-sortak jaurti hodiko bi noranzkoetan, argiaren abiaduran ia-ia, euren artean talka egin dezaten. Horrela, ''Big Bang'' eztanda gertatu eta gero sortu ziren baldintzak birsortzen saiatuko dira. Orotara, mila milioi talka eragingo dituzte segundoko.
LHC ez da historiako lehen azeleragailua, noski, baina orain arte martxan egon den handienak baino zazpi aldiz energia gehiago erabiliko du protoiak jaurtitzeko. 2010ean, makina %100ean dagoenean, gainera, 30 aldiz handiagoa izango da zenbakia.
Espainia proiektura diru gehien bideratu duen bosgarren herrialdea da. Hain zuzen ere, 56,5 milioi euro eman ditu, baina espainiar enpresek 120 milioi euroko kontratuak lortu dituzte.
Iruzkinak
orain albiste
Albisteak
Erlazionatutako edukiak:
Albisteak
Albisteak
Kirola
Kultura
zuzenean
KIROLAK
TXIRRINDULARITZA: Italiako Itzulia
14:55 2012/05/18
STREAMING-A
Oroimenari eta Bizikidetzari buruzko biltzarra
16:30 2012/05/18
KIROLAK
BURUZ BURUKOA: Gonzalez-Bengoetxea
22:05 2012/05/18
STREAMING-A
Oroimenari eta Bizikidetzari buruzko biltzarra
10:00 2012/05/19
STREAMING-A
Scratch eguna
11:00 2012/05/19
Joera
Astelehena 21
Asteartea 22
Asteazkena 23
Osteguna 24
Ostirala 25
Larunbata 26
Ikusiena
Vídeo de la batalla de rap, Titín contra McEnroe | Al Rescate
EITB a la carta: La televisión que te gusta, cuando a ti te gusta
Vídeo Joking of: Making of del episodio dieciocho | El Conquistador
'Vaya Semanita, Cambio Radical': Nekane Amaya, la gitana abertzale
Vídeo | Los momentazos de El Conquis | Lobo teme a los gorilas
Vídeo Navarra directo | Más de 1500 personas en el Lip Dub de Huarte
Vídeo | Los momentazos de El Conquis | Hasta dónde se llega por comida
Vídeo | Cara a cara entre Maria Antonia Iglesias e Iñaki Ezkerra
Bisitaria saioko bideoa | Olasagasti eta Euzkitze, Igeldoko itsasoan
Entrevista al periodista musical Juan Claudio Cifuentes “Cifu”
MochilerosTV.com: Josu Lopez desde Tijuana | Audio de levando anclas
Cine erótico para mujeres | Cabaret Desire | La Noche Despierta
En Europa se está propiciando la intolerancia | Hágase la luz
Entrevista a Juan Ignacio Crespo, analista financiero | Audio Ganbara
Ventajas y desventajas de los dispositivos de almacenamiento
Benito Lertxundi nos presenta su nuevo trabajo, 'Oroimenaren Oraina'
Pirelli desnuda a las mujeres más bellas para su calendario 2012
Inauguran en Barcelona el mayor museo del Cannabis del mundo
Hallan el cadáver del abogado de Mungia desaparecido | Vídeo
Vídeo | Cara a cara entre Maria Antonia Iglesias e Iñaki Ezkerra
Vídeo de Ibilaldia 2012 | 'Maiatzean meatzean': canción y videoclip
Vídeo de cocina | Robin Food ha preparado arroz con bogavante
Video | ¿Qué piensan los chinos sobre las declaraciones de Azkuna?
Video de Euskadi Directo | Un poblado romano a las puertas de Bilbao
Vídeo Manifestaciones contra los recortes en Bilbao y Gasteiz
Vídeo: Ánimo al Athletic para la final de Copa 2012 con el Barcelona
Bayern-Chelsea (1-1): Video de los goles de la final de la Champions
Final Champions League: Video de la tanda de penaltis | Bayern-Chelsea
Pirelli desnuda a las mujeres más bellas para su calendario 2012
Video | Final de la Champions League: El Chelsea levanta la copa
Final de Copa del Rey | Athletic-Barça | Llorente | Etxeberria
Vídeo de la 14ª etapa del Giro | Victoria para Amador y Hesjedal, nuevo líder
Vídeo del Giro de Italia | Rabottini gana la 15ª etapa y Purito, líder
Vídeo del Athletic | Muchas formas de viajar a Madrid | Copa del Rey
Promozio bideoa | Italiako Giroa, zuzenean, arratsaldero ETB-1en
Presentan la undécima edición de la maratón de montaña Zegama-Aizkorri
Vídeo del triunfo de Lars Bak en la etapa 12 del Giro de Italia
Vídeo de Charlize Theron | ''Blancanieves y la leyenda del cazador
Vídeo de exposición de David Hockney en el Guggenheim Bilbao
Medemen lehen eleberriaren bideoa | 'Aspasia, amante de Atenas'
Vídeo de La Noche De | ¿Adivina quienés son estos niños tan monos?
Vídeo de conciertos de Doctor Deseo y The Uski's en San Mamés
A última hora, Coldplay decide no autorizar la emisión del concierto
Vídeo de Jennifer López | Wisin & Yandel: "Follow the Leader"
Euskal Eskola Publikoaren bideoa | 'Bale!', aurtengo abestia
Sirokaren Musikaz gozatu abestiaren bideoklipa | Bideoklip lehiaketa
Gaztearen Bideoklip Lehiaketa | We are golden abestiaren bideoklipa
Gaztearen Bideoklip Lehiaketa | Buscando el sol abestiaren bideoklipa
Bisitaria saioko bideoa | Olasagasti eta Euzkitze, Igeldoko itsasoan
Kantuan saioko bideoa | Leire Tejada, Fue tan poco tu cariño abesten
Gaztearen Bideoklip Lehiaketa | Thriller abestiaren bideoklipa
Kantuan saioko bideoa | Iñigo eta Zuriñe, Hey baby qué pasó abesten
Kantuan saioko bideoa | Zuriñe Hidalgo, Andar Conmigo abesten
Kantuan saioko bideoa | Sara Azurza I will always love you abesten
© EITB - 2012 - Lege Oharra