Politika

30 urte dira Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko herritarrek Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuari erreferendumean ''bai'' esan ziotela. 1979ko urriaren 25ean, boto-eskubidea zuten herritarren % 58,28k botoa eman zuten. Ia aho batez eman zioten babesa testuari (% 90,29k alde bozkatu zuen eta % 5,14k kontra), 10 boto-emailetatik 9k baietz erantzun baitzioten galdera honi: "Euskalerriarentzako Autonomia Estatutoaren egitamua onartzen al duzu?".

1978ko abenduan, Espainiako Konstituzioa onartu ondoren, euskal erakundeak eta alderdi politikoak lanean jarri ziren estatutu berri bat idazteko, baina Nafarroa kanpoan geratu zen bertako alderdiak kontra agertu baitziren. Francoren diktaduraren ostean, 1977ko ekainaren 15ean ospatu ziren lehenengo hauteskundeetan aukeratutako Legebiltzarkideen Biltzarrak egin zituen negoziazioak. Azkenean, EAJk aurkeztutako proiektua izan zen oinarri hartu zutena eta horren gainean hainbat zuzenketa egin zituzten.

Negoziazio azkarrak

Hala, urte bereko abenduaren 24an, negoziazio azkar eta bizi batzuen ostean, Legebiltzarkideen Biltzarrak, Donostian bilduta, Estatutuaren testua onartu zuen aho batez. Txiki Benegasek (PSE) berak urte batzuk geroago onartu duenez, "oso garai aberatsa izan zen. Egunero egin behar genuen politika. Dena hitzartu beharra zegoen".

Adostasuneko testua onartu eta bost egunera, 1978ko abenduaren 29an, ekitaldi instituzionala egin zuten Gernikan, proiektua Madrilera bidali baino lehenago.

Kanpaina bateratua eta erreferenduma

"Adiskidetzearen Estatutua" bezala ezagun denaren erreferenduma oso giro liskartsuan egin zen. ETAren atentatuen (militarra eta politiko-militarra bakoitza bere aldetik) eta Poliziaren errepresioaren ondorioz hainbat pertsona hil ziren. Giro gatazkatsu horren adibide argia da Manuel Fraga Alianza Popularreko buruzagiak Kongresuari egin zion eskakizuna: salbuespen egoera ezartzeko eskakizun formala egin zuen erreferenduma egin baino bi aste lehenago.

Estatutuaren aldeko alderdiek (EAJ, PSE-PSOE, EPK, PTE-ORT, ESEI, ANV, EE eta EKA), UCDk izan ezik, kanpaina bateratua egin zuten; HBk, KASek eta EMK-k, berriz, abstentzioa eskatu zuten Estatutuan autodeterminazio eskubidea eta lurraldetasuna (Euskal Herriko zazpi lurraldeak) babesten ez zelako. Alianza Popularrek kontra bozkatzeko deia egin zuen, "Estatuaren zatiketa" bizkortzen zuen testua zelako eta "aberri eta nazio komunaren errealitatea" goraipatzen ez zuelako.

Gernikako Estatutuaren aldekoek botazioaren emaitza ospatu zuten, izan ere, 10 boto-emailetik 9k alde bozkatu zuten.

Zubia Txostena eta emateke dauden eskumenak

Baina 30 urte geroago, Gernikako Estatutuaren eskumen asko oraindik ez dizkiote Eusko Jaurlaritzari eman. Estatutuaren lehenengo urteetan, Eusko Jaurlaritzak, Kataluniako Generalitateak, CiUk eta EAJk konstituziokontrakotasun-errekurtsoa aurkeztu zuten Autonomia Prozesuaren Armonizazioari buruzko Lege Organikoaren kontra. LOAPA izeneko legean agertzen zenez, eskumenen transferentzia mailaka egin behar zen, erkidego bakoitzaren gaitasunaren arabera. Konstituzionalak onartu egin zuen helegitea eta Estatutuak bere bidea egiten jarraitu zuen.

Baina eskumenak emateko abiadura mantsoa ikusita, Joseba Zubia EAJren Jaurlaritzako sailburu ohiak Zubia Txostena izenaz ezagutu zena idatzi zuen. Estatutuak bere gain hartzen zituen eskumenen zerrenda agertzen zen bertan, eta oraindik emateke geratzen ziren transferentzien zerrenda zehazten zen.

Eusko Legebiltzarrak 1993an onartu zuen txosten horretan agertzen ziren 54 eskumenetatik, egun 36 daude oraindik emateke.

Administrazio Publikoaren Ministerioak emandako datuen arabera, 1978tik 1982ra (Gobernuan UCD zegoela) eskumenak emateko 43 dekretu onartu zituzten, 1983an bi gehiago eta 1984an bat ere ez. 1985ean legegintzaldi osorako akordioa sinatu zuten EAJk eta PSEk, eta horrek eskumenak emateko beste 20 dekretu ekarri zituen. 1987 eta 1994 artean, alderdi horiek koalizio-gobernua adostu zuten eta EAEra 16 eskumen gehiago iritsi ziren.

1996an, Jose Maria Aznar PPren buruzagia jeltzaleen botoei esker iritsi zen Gobernura. Hori dela eta, Estatutuaren garapenak beste bultzada bat izan zuen eta 1999ra arte beste 9 eskumen eman zituzten.

Orain, Jose Luis Rodriguez Zapateroren Gobernuak iragarri du Enplegu Politika Aktiboen eskumena Jaurlaritzaren esku utziko duela, eta hainbat sailburuk esan dute eskumen hori 2010eko urtarrilaren 1ean emango dutela.

Ospakizunak

Jaurlaritzak, erakundeek eta alderdi konstituzionalistek (PSE, PP eta UPyD) Gernikako Estatutuaren 30. urteurrena ospatuko dute Ajuria Enea Jauregian egingo duten ekitaldi instituzional batean.

Patxi Lopez lehendakariak 100 herritarrekin ospatuko du eguna, baina erakundeetako eta alderdi politikoetako ordezkariak ere izango dira bertan.

EAJk, bere aldetik, urteurrenaren bezperan ekitaldia egingo du Gernikan bertan, Estatutua bete dezatela aldarrikatzeko.